Лекция 6. Показательная форма комплексного числа. Формула  

                   Муавра.

 

        Рассмотрим  показательную форму комплексного числа.

Любое комплексное число (кроме нуля) Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image047.gif можно записать в показательной форме:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image049.gif, где Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image051.gif – это модуль комплексного числа, а Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image053.gif – аргумент комплексного числа.

Что нужно сделать, чтобы представить комплексное число в показательной форме? Почти то же самое: выполнить чертеж, найти модуль и аргумент. И записать число в виде Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image049_0000.gif

Например, для числа Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image004_0002.gif предыдущего примера у нас найден модуль и аргумент: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image055.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image057.gif. Тогда данное число в показательной форме запишется следующим образом: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image059.gif.

Число Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image061.gif в показательной форме будет выглядеть так: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image063.gif

Число Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image065.gif – так: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image067.gif

       Пример  1.   Возвести в квадрат комплексное число Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image069.gif.

И здесь на помощь приходит тригонометрическая форма комплексного числа и, так называемая, формула Муавра:

Опр. Если комплексное число представлено в тригонометрической форме Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image081.gif, то при его возведении в натуральную степень Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image083.gif справедлива формула:

                                     Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image085.gif.

Данная формула следует из правила умножения комплексных чисел, представленных в тригонометрической форме: чтобы найти произведение чисел Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image999.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image998.gif нужно перемножить их модули и сложить аргументы:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image997.gif

Аналогично для показательной формы: если Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image996.gif, то:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image995.gif

Пример 2.  Дано комплексное число Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image087.gif, найти Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image089.gif.

Сначала нужно представить данное число в тригонометрической форме. Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image091.gif 

Тогда, по формуле Муавра:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image093.gif

Применяя формулы приведения, получим:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image109.gif

       Пример 3. Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image133.gif

Нельзя извлечь корень из отрицательного числа! Если речь идет о действительных числах, то действительно нельзя. В комплексных числах извлечь корень –  можно! А точнее, два корня:

Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image135.gif
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image137.gif

Действительно ли найденные корни являются решением уравнения Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image139.gif? Выполним проверку:

Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image141.gif
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image143.gif

Что и требовалось проверить.

Часто используется сокращенная запись: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image145_0001.gif.

Такие корни также называют сопряженными комплексными корнями.

         Пример 4. Решить квадратное уравнение Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image157.gif

Вычислим дискриминант:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image159.gif

Дискриминант отрицателен, и в действительных числах уравнение решения не имеет. Но корень можно извлечь в комплексных числах!
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image161.gif

По известным формулам получаем два корня:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image163_0000.gif
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image165_0000.gif – сопряженные комплексные корни

Таким образом, уравнение Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image157_0000.gif имеет два сопряженных комплексных корня: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image167_0001.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image169_0001.gif.

Как извлечь корень из комплексного числа?

Рассмотрим уравнение Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image176.gif, или, то же самое: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image178.gif. Здесь «эн» может принимать любое натуральное значение, которое больше единицы. В частности, при Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image180_0000.gif получается квадратный корень Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image182_0000.gif. Уравнение вида Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image178_0000.gif имеет ровно Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image083_0001.gif корней Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image186_0000.gif, которые можно найти по формуле:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image188_0000.gif, где Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image190.gif – это модуль комплексного числа Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image192.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image053_0000.gif – его аргумент, а параметр Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image195_0000.gif принимает значения: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image197_0000.gif

         Пример 5. Найти корни уравнения Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image199_0000.gif

Перепишем уравнение в виде Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image201.gif

В данном примере Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image203.gif,  Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image180_0001.gif, поэтому уравнение будет иметь два корня: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image206_0000.gif и Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image208_0000.gif.
Общую формулу можно сразу немножко детализировать:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image210_0000.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image212.gif

Теперь нужно найти модуль и аргумент комплексного числа Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image203_0000.gif:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image214.gif
Число Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image192_0000.gif располагается в первой четверти, поэтому:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image217_0001.gif
Еще более детализируем формулу:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image219_0000.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image212_0000.gif

Подставляя в формулу значение Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image221_0000.gif, получаем первый корень:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image223_0001.gif

Подставляя в формулу значение Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image225.gif, получаем второй корень:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image227.gif

Ответ: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image229.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image231.gif.

            Пример 6.    Найти корни уравнения Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image235.gif, где Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image237.gif

Сначала представим уравнение в виде Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image178_0001.gif:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image239.gif

Если Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image237_0000.gif, тогда Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image242.gif

Обозначим Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image244.gif привычной формульной буквой: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image246.gif.
Таким образом, требуется найти корни уравнения Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image248.gif

В данном примере Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image250.gif, а значит, уравнение имеет ровно три корня: Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image206_0001.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image208_0001.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image012_0004.gif
Детализируем общую формулу:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image253.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image255.gif

Найдем модуль и аргумент комплексного числа Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image257.gif:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image259.gif
Число Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image192_0001.gif располагается во второй четверти, поэтому:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image261.gif

Еще раз детализируем формулу:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image263.gifОписание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image255_0000.gif
Корень удобно сразу же упростить:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image266.gif

Подставляем в формулу значение Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image221_0001.gif и получаем первый корень:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image268.gif

Подставляем в формулу значение Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image225_0000.gif и получаем второй корень:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image271.gif

Подставляем в формулу значение Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image273.gif и получаем третий корень:
Описание: http://mathprofi.ru/h/kompleksnye_chisla_dlya_chainikov_clip_image275.gif